1अध्याय १ - शब्दभण्डार: शब्दार्थ र शब्द पहिचानतत्सम, तद्भव र आगन्तुक शब्दका अर्थ, अनि पर्यायवाची, विपरीतार्थी, अनेकार्थी, श्रुतिसमभिन्नार्थी र लघुतावाची शब्दको पहिचान — प्रश्नपत्रका पहिला दुई प्रश्न।Board exam — 4 marksView topicsHide topics
3अध्याय ३ - वर्णविन्यास: शुद्ध अशुद्ध र वाक्य सम्पादनब/व, श/ष/स, पञ्चम वर्ण, 'र' का रूप, ह्रस्व-दीर्घ, पदयोग-पदवियोग, शिरबिन्दु र चन्द्रबिन्दुका नियम — शुद्ध शब्द छान्ने र अशुद्ध वाक्य सच्याउने।Board exam — 3 marksView topicsHide topics
ब र व को प्रयोग
श, ष र स को प्रयोग
पञ्चम वर्ण र शिरबिन्दु
ह्रस्व र दीर्घ
पदयोग र पदवियोग
वाक्य शुद्धीकरण
6 topics
4अध्याय ४ - भाषिक संरचना: पदवर्ग पहिचाननाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, क्रियायोगी, नामयोगी र निपात — रेखाङ्कित शब्द कुन वर्गको हो भन्ने चिन्ने अभ्यास।Board exam — 3 marksView topicsHide topics
नाम र सर्वनाम
विशेषण
क्रियापद
क्रियायोगी र नामयोगी
निपात र संयोजक
5 topics
5अध्याय ५ - भाषिक संरचना: शब्दनिर्माणउपसर्ग, प्रत्यय, समास र द्वित्व — बनेको शब्द चिनेर त्यसको निर्माण प्रक्रिया देखाउने, र विग्रह पदावलीबाट समस्त शब्द बनाउने।Board exam — 4 marksView topicsHide topics
उपसर्ग
प्रत्यय
समास र विग्रह
द्वित्व शब्द
4 topics
6अध्याय ६ - भाषिक संरचना: काल, पक्ष र भावअनुच्छेदलाई निर्देशित काल र पक्षमा फेर्ने, अनि लिङ्ग, वचन, पुरुष, आदर र क्रियाका सामान्य, इच्छार्थ, सङ्केतार्थ तथा आज्ञार्थ भाव प्रयोग गर्ने।Board exam — 4 marksView topicsHide topics
वर्तमान, भूत र भविष्यत् काल
सामान्य, अपूर्ण र पूर्ण पक्ष
लिङ्ग, वचन र पुरुष
आदरार्थी रूप
क्रियाका भाव
5 topics
7अध्याय ७ - वाक्यान्तरणकर्तृवाच्य र कर्मवाच्य, प्रेरणार्थक, प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथन, अनि सरल, संयुक्त र मिश्र वाक्यबिच परिवर्तन — सङ्केतका आधारमा वाक्य फेर्ने।Board exam — 4 marksView topicsHide topics
कर्तृवाच्य र कर्मवाच्य
प्रेरणार्थक वाक्य
प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथन
वाक्य संश्लेषण र विश्लेषण
सरल, संयुक्त र मिश्र वाक्य
5 topics
8अध्याय ८ - पठनबोध: दृष्ट अनुच्छेदपाठ्यपुस्तकबाट लिइएको अनुच्छेद पढेर कारक-विभक्ति, उद्देश्य-विधेय र वाक्य रूपान्तरणसम्बन्धी प्रश्नको उत्तर दिने।Board exam — 4 marksView topicsHide topics
कारक र विभक्ति
उद्देश्य र विधेय
अङ्करणमा परिवर्तन
संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन
4 topics
9अध्याय ९ - पठनबोध: अदृष्ट गद्यांशकहिल्यै नपढेको गद्यांश पढेर तथ्यपरक, सन्दर्भबोधक र प्रतिक्रियाबोधक प्रश्नको उत्तर दिने — पाठ याद गरेर होइन, पढेर बुझेर।Board exam — 4 marksView topicsHide topics
12अध्याय १२ - बुँदा टिपोट र सारांश लेखनगद्यांशबाट मुख्य बुँदा टिप्ने र एक तृतीयांशमा सारांश लेख्ने — दुवै 'दिइएको कुरालाई छोटो पार्ने' सीप हुन्।Board exam — 5 marksView topicsHide topics
मुख्य बुँदा छुट्याउने
बुँदा टिपोटको ढाँचा
एक तृतीयांश सारांश
आफ्नै शब्दमा संक्षेपीकरण
4 topics
13अध्याय १३ - पाठगत बोध: कथा, कविता, निबन्ध र जीवनीपाठ्यपुस्तकका कथा, कविता, निबन्ध र जीवनीका अंश पढेर सन्दर्भ, विषयवस्तु, परिवेश, सन्देश र पात्रको चरित्रबारे ५/६ वाक्यमा उत्तर दिने।Board exam — 8 marksView topicsHide topics
कथांशमा आधारित प्रश्न
कवितांशमा आधारित प्रश्न
निबन्धांशमा आधारित प्रश्न
जीवनीका अंशमा आधारित प्रश्न
पात्र र परिवेश
5 topics
14अध्याय १४ - तार्किक उत्तर, भावविस्तार, व्याख्या र समीक्षाउच्च दक्षताका तीन प्रश्न — पात्र वा घटनामा आफ्नो तर्क दिने, पद्यांशको भाव विस्तार वा व्याख्या गर्ने, र फरक विधाका पाठको समीक्षात्मक उत्तर लेख्ने।Board exam — 15 marksView topicsHide topics
तार्किक उत्तर लेखन
भावविस्तार
व्याख्या
समीक्षात्मक उत्तर
पक्ष र विपक्षको सन्तुलन
5 topics
15अध्याय १५ - निबन्ध लेखनआत्मपरक र वस्तुपरक शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध — परिचय, विषयवस्तु, प्रस्तुतीकरण र भाषिक शुद्धता चारै कुरामा अङ्क छन्।Board exam — 7 marksView topicsHide topics
आत्मपरक निबन्ध
वस्तुपरक निबन्ध
निबन्धको संरचना
भूमिका र निष्कर्ष
भाषिक शुद्धता
5 topics
16पाठ १ - जन्मभूमि (कथा)रामायणमा आधारित पौराणिक कथा । रावणलाई पराजित गरेपछि सुन्दर र सम्पन्न लङ्काको राजा हुन सक्ने भए पनि रामले आफ्नो जन्मभूमि अयोध्या रोजे — जन्मभूमि स्वर्गभन्दा पनि ठूलो हो भन्ने सन्देश । (विधा : कथा)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
कथावस्तु र घटनाक्रम
राम, लक्ष्मण र विभीषणका विचार
रावणको पतनका कारण
रामराज्यको अर्थ
जन्मभूमिको महत्त्व
5 topics
17पाठ २ - सन्तुष्टि (कविता)'सन्तोषम् परमम् सुखम्' लाई मूल मन्त्र बनाएको कविता । खान एक पेट, लाउन एक जोर र सुत्न तीन हात जमिन भए पुग्छ भन्दै कविले लोभ, तडकभडक र परनिर्भरता त्यागी स्वाबलम्बी बन्न आह्वान गरेका छन् । (विधा : कविता । लेखक/कवि : भरतराज पन्त)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
कविताको भाव
सन्तोष र लोभ
स्वाबलम्बन
सादा जीवन उच्च विचार
पद्यांशको भावविस्तार
5 topics
18पाठ ३ - सन्दुक रुइत (जीवनी)ताप्लेजुङको ओलाङ्चुङगोलामा जन्मेर विश्वप्रसिद्ध नेत्र शल्यचिकित्सक बनेका डा. सन्दुक रुइतको जीवनी । बहिनीको मृत्यु, दुर्गम बाल्यकाल र सङ्घर्षबाट उठेर उनले 'रुइतेक्टोमी' पद्धति र सस्तो इन्ट्राओक्युलर लेन्स विकास गरे । (विधा : जीवनी)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
बाल्यकाल र जन्मस्थान
शिक्षा र सङ्घर्ष
रुइतेक्टोमी र मोतीबिन्दुको उपचार
योगदान र सम्मान
जीवनीबाट लिने प्रेरणा
5 topics
19पाठ ४ - थाङ्का (निबन्ध)दसौँ शताब्दीतिर नेपाल र तिब्बतबिचको व्यापार र आवतजावतका क्रममा सुरु भएको थाङ्का कलाको उद्भव, विकास र महत्त्व । यो बौद्धधर्मप्रतिको आस्थाको प्रतीक हुनुका साथै नेपालका लागि व्यवसायको आधार पनि बनेको छ । (विधा : निबन्ध)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
थाङ्काको सुरुआत र विकास
नेपाली कलाकारको संलग्नता
थाङ्काका विषयवस्तु
आस्था र व्यवसायको प्रतीक
थाङ्काको संरक्षण
5 topics
20पाठ ५ - म पनि सक्छु (मनोवाद)पोलियोका कारण दुवै खुट्टा गुमाएका कक्षा १० का विद्यार्थी कुमारको मनोवाद । जिल्लास्तरीय चेस र कविता प्रतियोगितामा स्वर्ण पदक जितेका कुमारले अपाङ्गता अक्षमता होइन भन्ने आत्मविश्वास पोखेका छन् । (विधा : मनोवाद)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
कुमारको परिचय र परिवार
अपाङ्गता भएकाका प्रतिकूलता
आत्मविश्वास र क्षमता
समाजको दृष्टिकोण
मनोवादको विशेषता
5 topics
21पाठ ६ - व्यापारिक चिठी (चिठी)व्यापार व्यवसायका सिलसिलामा लेखिने चिठीको ढाँचा, भाषा र प्रयोग सिकाउने पाठ — सोधपुछ, अर्डर, उजुरी र भुक्तानीसम्बन्धी चिठी कसरी लेख्ने । (विधा : चिठी)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
व्यापारिक चिठीको ढाँचा
सोधपुछ र अर्डर चिठी
उजुरी चिठी
औपचारिक भाषा
चिठीका अंश
5 topics
22पाठ ७ - प्रत्यागमन (कथा)डेढ वर्षको उमेरदेखि भाउजू शोभाले हुर्काएका रामु बिहेपछि श्रीमतीको लहैलहैमा लागी अलग बसे । बिरामी पर्दा श्रीमतीले हेरचाह नगरेपछि शोभाकै स्याहार पाएर उनी दाजुभाउजूकै घर फर्किए — 'प्रत्यागमन' को अर्थ नै फर्केर आउने काम हो । (विधा : कथा । लेखक/कवि : गुरुप्रसाद मैनाली)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
कथावस्तु र घटनाक्रम
रामु र शोभाको सम्बन्ध
श्रीमतीको चरित्र
पारिवारिक दायित्व
शीर्षकको सार्थकता
5 topics
23पाठ ८ - वर्षा (कविता)स्वच्छन्दतावादी कवि देवकोटाको कविता, जसमा ग्रीष्मको सुक्खापछि आउने वर्षालाई प्राणी र वनस्पतिले गरेको स्वागत र वर्षाले पृथ्वीमा भरेको नयाँ जीवनको चित्रण छ । (विधा : कविता । लेखक/कवि : लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
वर्षाको आगमनको चित्रण
प्रकृति र प्राणीको हर्ष
वर्षा र कृषक
स्वच्छन्दतावादी विशेषता
पद्यांशको भावविस्तार
5 topics
24पाठ ९ - हाम्रो संस्कृति (निबन्ध)संस्कृति परम्परागत भए पनि परिवर्तनशील हुन्छ भन्ने तर्कसहित नेपालको सांस्कृतिक विविधता र 'विविधतामा एकता' को चर्चा । साथै दाइजो, छुवाछुत, चाडपर्वमा अत्यधिक खर्च र जुवातास जस्ता विकृतिको आलोचना । (विधा : निबन्ध)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
संस्कृतिको अर्थ र स्वरूप
नेपालको सांस्कृतिक विविधता
विविधतामा एकता
सांस्कृतिक विकृति
संस्कृतिको संरक्षण
5 topics
25पाठ १० - स्थानीयकरणभन्दा व्यापारीकरण बेस (वादविवाद)स्थानीयकरण र व्यापारीकरणमध्ये कुन बेस भन्ने विषयमा पक्ष र विपक्षका तर्क प्रस्तुत गरिएको वादविवाद — वादविवादको ढाँचा, सम्बोधन, तर्क निर्माण र निष्कर्ष सिकाउने पाठ । (विधा : वादविवाद)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
वादविवादको ढाँचा
पक्षका तर्क
विपक्षका तर्क
तर्कको प्रस्तुति
निष्कर्ष लेखन
5 topics
26पाठ ११ - लक्ष्मीपूजा (कथा)तिहारका बेला लक्ष्मीपूजा गर्ने जिद्दी गरेका गरिब बालक लालको कथा । बालमनोविज्ञानका कथाकार गोठालेले अभावमा हुर्केको बालकको इच्छा र त्यसले निम्त्याउने परिणामलाई मार्मिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् । (विधा : कथा । लेखक/कवि : गोविन्दबहादुर मल्ल 'गोठाले')Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
कथावस्तु र घटनाक्रम
लालको बालमनोविज्ञान
आमाको विवशता
गरिबी र इच्छा
कथाको सन्देश
5 topics
27पाठ १२ - क्लारा जेटकिन (जीवनी)जर्मनीकी समाजवादी नेतृ क्लारा जेटकिन (सन् १८५७–१९३३) को जीवनी । सन् १९१० को कोपनहेगन सम्मेलनमा मार्च ८ लाई अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसका रूपमा मनाउने प्रस्ताव ल्याएर उनले विश्वभरका महिलाको अधिकारको बाटो खोलिदिइन् । (विधा : जीवनी)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
जन्म र पारिवारिक पृष्ठभूमि
राजनीतिक जीवनको सुरुआत
अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस
महिला अधिकारका लागि सङ्घर्ष
जीवनीबाट लिने प्रेरणा
5 topics
28पाठ १३ - जय भुँडी (निबन्ध)हास्यव्यङ्ग्य निबन्धकार भैरव अर्यालको आत्मपरक व्यङ्ग्य निबन्ध । 'भुँडी' लाई प्रतीक बनाएर उनले भ्रष्टाचारी, शोषक र अवसरवादीमाथि व्यङ्ग्य गर्दै धनी र गरिबबिचको बढ्दो खाडलतर्फ सङ्केत गरेका छन् । (विधा : निबन्ध । लेखक/कवि : भैरव अर्याल)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
हास्यव्यङ्ग्यको प्रयोग
भुँडीको प्रतीकात्मक अर्थ
व्यङ्ग्यका लक्ष्य
सामाजिक विभेद
निबन्धको शैली
5 topics
29पाठ १४ - म सडक बोल्दै छु (कविता)पारिजातको गद्य कविता, जसमा सडक आफैँ बोल्छ । मानवीकरण अलङ्कारमार्फत कविले सडकलाई मौन सहनशील पात्र बनाएर दुर्घटना र विनाशको दोष सडकमाथि होइन मानिसकै व्यवहारमाथि रहेको देखाएकी छन् । (विधा : कविता । लेखक/कवि : पारिजात)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
मानवीकरण अलङ्कार
सडकको मनोदशा
दुर्घटनाको उत्तरदायित्व
गद्य कविताको विशेषता
कविताको सन्देश
5 topics
30पाठ १५ - टीका (एकाङ्की)तिहारको टीकाका बेला घर फर्केका पात्रहरूको कथा । विदेश जान लागेका कमानसिंहलाई आमैले स्वदेशमै बसी सेवा गर्न सम्झाउँछिन् — 'एक थोपा पसिना चुहाए पनि आफ्नै माटाको डल्लामा चुहाउनुपर्छ' भन्ने देशभक्तिको सन्देश । (विधा : एकाङ्की । लेखक/कवि : भीमनिधि तिवारी)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
एकाङ्कीका पात्र
कथावस्तु र द्वन्द्व
देशभक्तिको सन्देश
विदेश पलायनको प्रश्न
एकाङ्कीको विशेषता
5 topics
31पाठ १६ - माउजङ बाबुसाहेबको कोट (कथा)मनोवैज्ञानिक कथाकार भवानी भिक्षुको कथा । राणाकालमा रवाफ चलाएका माउजङ बाबुसाहेब प्रजातन्त्र आएपछि हैसियत गुमाउँछन्, र उनको कोट — त्यही रवाफको प्रतीक — सिलाउन खोज्दा झन् च्यातिन्छ । (विधा : कथा । लेखक/कवि : भवानी भिक्षु)Board exam — marks not publishedView topicsHide topics
